'Ik ben kapotgemaakt, net als mijn turndroom': Petra werd mishandeld door haar trainer

"De fysieke agressie tijdens de trainingen was heftig, maar de psychische terreur had nog veel meer impact op mij. De trainer bepaalde hoe ik keek naar de wereld en naar mezelf. Geregeld werd ik voor dikke koe, slappe zoutzak of arrogante kwal uitgemaakt.

Niets was goed aan mij: of ik nou lachte, huilde of dat mijn ogen 'verkeerd in mijn hoofd stonden'. Dat deed wat met mijn zelfbeeld. Ik werd teruggetrokken, stil. En uiteindelijk een schim van mezelf."

"Als kind was ik een stuiterbal. Ik hing altijd aan het klimrek, dat ik op mijn achtste op turnen ging was dus een logische stap. Ik had een droom: net zo goed worden als de turnsters die ik op tv zag. Meteen had ik een liefde voor de sport. De eerste jaren was het ook echt heel leuk, het plezier stond voorop bij de trainingen. Ik maakte salto’s, leerde trucjes en daagde mezelf uit. 

Niet veel later werd ik gescout om bij de regionale selectie te trainen. De eerste twee jaar had ik een jeugdtrainer. In de zaal was dan vaak ook de hoofdtrainer aanwezig. Ik zag hem schelden, schreeuwen en een keer een meisje boos over de balk heen trekken: 'Rotte appel, je wilt niet hard werken!' Heel naïef dacht ik toen dat dit haar eigen schuld was. Dit schreeuwde hij ook door de zaal: zíj was het probleem. Mij zou zoiets niet gebeuren, ik wilde wél hard werken."

Leven volledig ingericht op de turnsport

"Vanaf mijn elfde viel ik ook onder de hoofdtrainer. In het begin prees hij mij de hemel in. Typisch een groomingtactiek: een vertrouwensband creëren om later over grenzen heen te kunnen gaan. Ik ging naar een middelbare school die afgestemd was op topsport. Mijn rooster werd aangepast aan mijn trainingen. 

Achteraf beschouw ik dit als een kruispunt: vanaf dat moment was mijn leven volledig ingericht op de turnsport. Mijn wereld werd steeds kleiner, alles draaide om de sport en ik had weinig contacten daarbuiten. Ik werd geïsoleerd, maar dat zag ik toen niet. De trainer had het beste met ons voor, dat werd ons én onze ouders voorgespiegeld."

"Wekelijks trainde ik meer dan dertig uur. Een fulltime baan dus, die ik als kind gratis en vrijwillig deed. Naar feestjes gaan en leuke dingen doen met vriendinnen was niet toegestaan. De buitenwereld was slecht, gaf niets om topsport en gaf te veel afleiding, zo zei onze trainer. 

Maar ik wilde wél andere contacten buiten het turnen, dus ging ik ook weleens met anderen om. Als de trainer daar lucht van kreeg, volgde een ellenlange, hersenspoelende preek over dat ik op het slechte pad kwam. Langzaamaan kreeg ik steeds minder contact met leeftijdgenoten buiten het turnen. Voor feestjes werd ik niet meer uitgenodigd, omdat ik toch nooit kon."

Altijd een weerwoord

"De sfeer in de turnzaal was heel wisselend. De ene dag was alles goed en leuk. Dan stond er muziek op en maakte de trainer een grapje of een gek dansje. Maar op andere dagen wist ik al door de manier waarop hij de lampen aandeed dat het een heftige dag zou worden. Er zat agressie in hoe hij keek, liep, de mat neerlegde. Als je maar ja knikte op alles, was je veilig. Maar als je huilde of een weerwoord gaf, dan escaleerde het. 

Ik weet nog hoe ik bezig was op de oefenbalk. Met een boos gezicht kwam de trainer aanlopen. Hardhandig pakte hij mij vast bij mijn arm. 'Auw, doe eens rustig!', riep ik. Dat had ik niet moeten doen. Het werd zwart voor zijn ogen: 'Godverdegodver, jij hebt altijd een weerwoord!' brulde hij. Hij sleurde me van links naar rechts, tot mijn shirt kapot scheurde." 

"Een andere keer hadden we weer een helse training gehad. We kregen een donderpreek: we stelden allemaal niets voor, we waren te zwaar, bewogen als oude oma’s en deden ons best niet. Op dat moment moest ik niezen. Ik probeerde de nies te onderdrukken, waardoor ik waarschijnlijk een gek gezicht trok. 

De trainer dacht dat ik hem belachelijk maakte. Woest kwam hij naar me toe en gooide een zak van tien kilo op mijn schouders, als straf moest ik kikkersprongen doen. Ik weigerde. De trainer flipte: ik werd geduwd, uitgescholden en kreeg een trap in mijn knieholte waardoor ik door mijn benen zakte."

Zwijgen werd beloond, praten afgestraft

"Mijn ouders wisten van niets. Ouders waren niet toegestaan bij de trainingen, dus zij zagen niet hoe de trainer tegen ons deed. Ik vertelde er ook niets over, uit angst dat het dan weer bij de trainer terechtkwam. Toen hij mijn shirt kapot scheurde, viel dat thuis natuurlijk op. 

Mijn vader stelde vragen en ik vertelde wat er was gebeurd, maar tegelijkertijd wilde ik ook mijn trainer beschermen. Hij had het vast niet zo bedoeld, dacht ik. Mijn vader had de trainer erop aangesproken en gezegd dat dit onacceptabel was. Daarna kreeg ik geregeld bij trainingen te horen: 'Ga maar lekker bij pappie huilen'. Zwijgen werd beloond, praten werd afgestraft."

"Turnen was mijn hele leven. Me hiervan losmaken was een proces van jaren. Als kind had ik er geen woorden voor, ik dacht dat wat er in de zaal gebeurde normaal was. Later kreeg ik door dat het niet klopte. Bij maatschappijleer op school werd besproken wat een dictator is. Verrek, zo gedraagt mijn trainer zich ook, besefte ik toen.

Van huis uit had ik geleerd om voor mezelf op te komen en kritisch te denken, mijn ouders stimuleerden dat. Dus dat ging botsen. Langzaam liet ik aan mijn vader steeds meer los over hoe het eraan toeging tijdens de trainingen."

Sektarisch systeem

"Tegelijkertijd was turnen nog altijd mijn grote liefde waar ik helemaal niet mee wilde stoppen. In die tijd werd ik Nederlands kampioen, ging ik naar een Jeugd EK en de Jeugd Olympische Spelen, dus die euforie was er óók. Ik zat vast in een sektarisch systeem waaraan ik me langzaam aan het ontworstelen was, en ondertussen zat ik in een toptijd qua presteren."

"Uiteindelijk deed mijn vader een melding bij de turnbond. Er werd een onderzoek ingesteld en een mental coach aangesteld voor de turnsters. Dit was vooral bedoeld om inzicht in onszelf te krijgen om beter te presteren, de trainer werd niet aangepakt. 

Mensen waren bang voor hem en keken tegen hem op, hij was immers dé succesvolle hoofdtrainer. Hij was niet alleen manipulatief naar ons, ook naar volwassenen. Niemand had het lef hem in twijfel te trekken of aan te spreken op zijn gedrag. En dus werd er weggekeken. Dit onderzoek is toen in de doofpot gestopt, prestaties gingen voor."

Plezier in sport was weg

"Op mijn zestiende ging ik naar het WK. Ik mocht het hotel niet uit en mijn ouders niet zien, alleen de vier muren van de turnzaal. Was dit het nou waard? Nadat ik klaar was met mijn wedstrijden, moest ik van de trainer meteen terug naar huis. Dat is ongebruikelijk, als team is het 'samen uit, samen thuis'. 

Ik weigerde en bleef bij het team. Hierna werd ik vier maanden door hem genegeerd, want ik had zijn gezag ondermijnd. Dit was psychische mishandeling, besefte ik. Ik keek in de spiegel en zag een zombie, een lege huls. Zowel ik als mijn plezier in de sport waren kapotgemaakt. Tijdens een training stapte ik van de balk, liep de deur uit en ben nooit meer teruggekeerd."

"Hierna viel ik in een zwart gat. Ik moest mezelf opnieuw uitvinden: wie was Petra zonder turnen eigenlijk? Dat was lastig, want mijn trainer had mij geleerd dat mijn gevoelens en gedachtes niet belangrijk waren. Ik kreeg een burn-out en kon alleen maar slapen, ik was afgestompt van mijn emoties. Ook kwam ik in een gewelddadige relatie terecht met iemand die misbruik van mij maakte. Dit was genormaliseerd in het turnen." 

Kindermishandeling

"De geboorte van mijn zoon in 2012 was het grote keerpunt. Ik zat zelf in de knoop, maar dat moest niet zijn lot worden. Het moederschap gaf me zelfvertrouwen. 

Ik verbrak de relatie en ging social work studeren en specialiseerde me in kindermishandeling. Pas toen realiseerde ik me dat wat ik had meegemaakt, óók kindermishandeling was. De puzzelstukjes vielen op hun plek."

"In 2020 kwamen de misstanden in de turnwereld naar buiten. In tegenstelling tot 2009, toen ik mij al uitsprak op de radio over de misstanden, durfden nu ook andere oud-turnsters zich uit te spreken. Samen stonden we sterker. Ik hoopte op verandering, dat het systeem dat dit jarenlang in de doofpot stopte zou worden aangepakt."

Opnieuw zwijgen 

"Voor ons is er weinig verbeterd en de vrijspraak van mijn trainer na een hertraumatiserend juridisch circus voelde als opnieuw het zwijgen opgelegd krijgen. Dat was de reden om mijn boek Door de pijn heen te schrijven. 

Het schrijven van mijn boek werkte therapeutisch en haalde de scherpe kantjes van de pijn en boosheid. Toen ik klaar was met het schrijven, voelde ik meer afstand van die pijnlijke delen. Alsof ik er afscheid van had genomen." 

"Nooit meer wil ik gebruikt worden door een systeem om te moeten presteren, en nooit meer wil ik hierin gevangen zitten. Zo voelde het echt voor mij, ik heb me moeten losbreken. 

Wat ik heb meegemaakt, laat levenslange fysieke en traumagerelateerde sporen na. Wel geniet ik nu van mijn vrijheid. Zoals puddingbroodjes kunnen eten zonder schuldgevoel – als turnster werd ik vier keer per dag gewogen. Ik geniet van de zon, van mijn kind en van in het hier en nu zijn."

Levenslange schade

"Dat heb ik echt moeten leren, want vroeger had ik altijd doelen in mijn hoofd en streefde ik naar méér en beter. De schade draag ik mijn leven lang mee en beïnvloedt soms mijn levensgenot. Maar ik luister naar mijn gevoel en de regie over mijn lichaam en mijn gedachten ligt weer bij mij. Juist daardoor zijn de kleine dingen voor mij alles waard."

Klik hier voor meer Lifestyle